Waarom grijpen mensen niet in?
Naast de angst voor eigen veiligheid speelt ook een gebrek aan vertrouwen in justitie en politie mee. Veel mensen twijfelen of hun ingrijpen wel zinvol is. Zal de dader daadwerkelijk gestraft worden? Komt de politie snel genoeg? Als dat vertrouwen ontbreekt, weegt het persoonlijke risico zwaarder dan de mogelijke hulp die je kunt bieden.
Een bekend psychologisch verschijnsel dat hierbij een rol speelt, is het zogenoemde bystander-effect. Hoe meer mensen getuige zijn van een incident, hoe kleiner de kans dat iemand daadwerkelijk actie onderneemt. Iedereen kijkt naar elkaar, in de hoop dat een ander de eerste stap zet. Het gevolg is dat er uiteindelijk helemaal niets gebeurt en het slachtoffer er alleen voor staat.
Zijn er oplossingen?
Gelukkig zijn er ook verhalen van burgers die wel ingrijpen en daarmee escalatie weten te voorkomen. Maar de vraag blijft of we dat van iedereen mogen verwachten. Niet iedereen heeft de fysieke kracht of mentale veerkracht om in een gewelddadige situatie op te treden. Daarom kijken deskundigen naar andere oplossingen. Meer zichtbare politie kan bijvoorbeeld een gevoel van veiligheid geven. Ook trainingen of campagnes kunnen helpen mensen bewust te maken van manieren waarop je veilig kunt ingrijpen – zonder zelf onnodig risico te lopen.
Soms kan al iets kleins effect hebben, zoals het aanspreken van de groep op afstand of het bellen van hulpdiensten terwijl je duidelijk maakt dat er al iemand handelt. Op die manier voorkom je dat iedereen passief blijft en vergroot je de kans dat het slachtoffer steun krijgt.
Wat kunnen we als samenleving doen?
Het incident in Den Haag legt een pijnlijk probleem bloot: het groeiende gevoel dat geweld iets is dat ‘iemand anders maar moet oplossen’. Toch zijn er genoeg mensen die vinden dat we als samenleving meer verantwoordelijkheid moeten nemen. Straatcultuur verandert, en misschien moeten we terug naar een tijd waarin mensen elkaar vaker aanspraken op hun gedrag. Dat betekent niet dat iedereen zich in gevaar hoeft te storten, maar wel dat we niet stilzwijgend toekijken wanneer iemand in de problemen zit.
Een samenleving waarin iedereen alleen nog maar toeschouwer is, voelt kil en onveilig. Juist door betrokken te blijven – al is het met kleine gebaren – kan er verschil worden gemaakt. Het is een kwestie van durf, maar ook van vertrouwen dat we samen sterker staan.
Daarom raakte deze gebeurtenis zoveel mensen. Het gaat niet alleen om die ene man in Den Haag die werd aangevallen, maar ook om wat het zegt over ons allemaal. Hoe willen we samenleven, en hoeveel zijn we bereid voor elkaar te doen als het er echt op aankomt?
Bekijk hieronder de beelden van het incident die de discussie hebben aangewakkerd:
